16. april 2018.

Razgovor o knjizi „Slobodan Jovanović. Teorija“ autora Borisa Milosavljevića

Institut za filozofiju i društvenu teoriju, sala na IV spratu u 15 časova

U knjizi Slobodan Jovanović. Teorija detaljno se analiziraju izvori osnovnog teorijskog stanovišta Slobodana Jovanovića. Da bi se oni utvrdili, bilo je potrebno istražiti istorijske okolnosti i intelektualne uticaje na obrazovanje i razvoj Jovanovićevog mišljenja. Zbog toga knjiga, posebno njen prvi deo, predstavlja na istorijskim izvorima zasnovan pregled istorije Srbije s početka 19. veka, kao i intelektualnih i ideoloških tokova koji su usvojeni i postali vodeći principi političke i naučne elite druge polovine 19. veka, u kojoj posebno mesto zauzima otac Slobodana Jovanovića, Vladimir, vodeći liberalni ideolog, političar, profesor, emigrant, ministar, poslednji predsednik Srpskog učenog društva, preteče Srpske kraljevske akademije. U knjizi se ističe važnost odnosa otac – sin i naglašava da je najveći uticaj na Slobodana Jovanovića imao njegov otac. U porodičnom krugu nalaze se i druge poznate i uticajne ličnosti 19. veka kao što su Dimitrije Matić (koji je prvi uticao na Vladimira Jovanovića), Svetozar Miletić, Alimpije Vasiljević, Stojan Bošković i drugi. U posebnom poglavlju se razmatra odnos Vladimira Jovanovića i Svetozara Markovića, sledbeništvo i potom spor koji je prerastao u javni intelektualni dvoboj u štampi. Analiziraju se politička i teorijska gledišta Svetozara Markovića i razmatra veliki uticaj koji je imao na inteligenciju. Ukazuje se na razlike u stanovištima Slobodana Jovanovića i Jovana Skerlića, koji je bio Svetozarov sledbenik.

Istraživanje teorijskih i političkih tokova mišljenja u Beogradu 19. veka podrazumevalo je ispitivanje evropske istorije ideja i intelektualnih tokova i stanovišta koja su usvajali intelektualci u Srbiji tokom školovanja i putovanja u inostranstvo, odnosno čitanjem, promišljanjem i diskutovanjem. Beograd je bio tačka u kojoj su se susretale različite škole mišljenja iz različitih evropskih zemalja i univerzitetskih centara (Lajpcig, Beč, Pešta, Minhen, Berlin, Hajdelberg, Cirih, Ženeva, Pariz, London, Oksford, Kijev, Petrograd). Raznovrsnost uticaja (nemački, francuski, ruski, engleski …), kao i filozofskih i naučnih škola različitih perioda (npr. kritika kantovstva sa hegelovskih stanovišta, pa potom pozitivistička kritika hegelovstva), zahtevala je i samostalan intelektualni napor da se shvate, usvoje i savladavaju različita stanovišta, što je nekada rezultovalo i dugim javnim polemikama (npr. M. Kujundžić – A. Vasiljević). Upravo nepotpadanje pod samo jedan dominantni uticaj i različitost usvojenih gledišta predstavljaju posebnost beogradske intelektualne atmosfere u kojoj je odrastao Slobodan Jovanović. U knjizi se detaljno prikazuje obrazovanje Slobodana Jovanovića u Beogradskoj gimnaziji i na studijama u Minhenu, Cirihu, Ženevi i Parizu. Tumače se filozofski i naučni pravci 19. veka i specifičnosti u njihovoj recepciji u Beogradu. Otkriva se jedan sakriveni svet nepritisnut obaveznim marksističkim interpretacijama karakterističnim za dugi period naše nauke posle Drugog svetskog rata. Uočljivo je izvornije razumevanje misli poznatih naučnika i filozofa 19. veka koje su studenti i naučnici iz Srbije imali prilike da upoznaju i slušaju.

Iako su uticaji bili različiti, osnovna prosvetiteljska crta prepoznatljiva je kod intelektualaca koji su skoro svi bili u osnovi Dositejevi sledbenici, bez obzira na to što su jedni bili bliži evropskim konzervativnim, a drugi radikalnim, odnosno socijalističkim (komunističkim) shvatanjima. Iako dovodi u pitanje pojedine opšteprihvaćene predrasude i oseća nihilizam epohe, i kod Ljubomira Nedića, koji se smatrao konzervativcem, mogu se uočiti prosvetiteljski pogledi. Prosvetiteljska gledišta i osećanja uticala su na fenomen ateizacije srpske inteligencije 19. veka, iako su neki ostali deisti ili agnostici, često u raskoraku izmedju sopstvenih teorijskih stanovišta i praktičnih postupaka. Posebnost mišljenja Slobodana Jovanovića nalazi se u jedinstvenom pokušaju temeljne, dosledne i logične kritike opšteprihvaćenih prosvetiteljskih predrasuda u kojima je, s pravom, prepoznao filozofsku osnovnu dominantnog intelektualnog i političkog stremljenja u Evropi i Srbiji svoga vremena. Tako dubok i temeljan filozofski zahvat zaslužuje posebnu pažnju i njemu je posvećeno poglavlje knjige u kojem se tumači Jovanovićeva kritika Rusoovog Društvenog ugovora. Na tragu ovih gledišta iznesenih u tekstu objavljenom u Nedićevom Srpskom pregledu 1895. godine nalaze se osnovna teorijska stanovišta Slobodana Jovanovića i ideje koje se mogu prepoznati u njegovoj više puta objavljenoj knjizi o državi.

Pojam vlasti i suverenosti nadovezuje se na pitanja koja je Jovanović razmatrao u kritici društvenog ugovora, nakon čega sledi pitanje ograničavanja neograničenosti vlasti koje vidi u dvodomnom sistemu (vlast se može ograničiti samo sama sobom i ona se stalno samoograničava donošenjem zakona). Dvodomnost kao nerazdvojivi deo parlamentarnog sistema predstavlja jednu od tema na kojima je Slobodan Jovanović dosledno insistirao. Stiče se utisak da podela zakonodavnog tela predstavlja imperativ koji prevazilazi i značaj ustavotvornosti, jer ustavi se menjaju, a dvodomnost treba da ostane, bez obzira na ustavne promene,  jer predstavlja jedan od nužnih stubova parlamentarnog sistema. Jovanovićeva teorijska shvatanja dosledno su usklađena sa njegovim političkim shvatanjima i njihovom praktičnom primenom koja se ogleda u ranoj saradnji u krugu okupljenom oko političkog i književnog lista Red i književnog časopisa Srpski pregled. Politička kritika je prepoznatljiva i u njegovim književnim i pozorišnim kritikama, pa i estetskim gledištima o kojima se posredno mogu izvesti zaključci ili barem pretpostavke. Beogradski stil i jezik Slobodana Jovanovića dobro su poznata tema. U knjizi se tumače osnove ovog stila i pravila koja se mogu prepoznati u načinu Jovanovićevog pisanja.

U razgovoru će učestvovati: Petar Bojanić (IFDT), Vojislav Pavlović (BI SANU), Jovica Trkulja (PF), Slobodan Marković (FPN), Mirjana Stefanovski (PF), Miša Đurković (IES), Zoran Mirković (PF), Slobodan Samardžić (FPN), Vojislav Božičković (FF), Slobodan Kanjevac (SFD), Ilija Vujačić (FPN), Miloš Ković (FF), Aleksandar Fatić (IFDT), Vladan Petrov (PF), Irina Deretić (FF), Mile Bjelajac (INIS), Bojan Jović (IKUM) i dr.

 

Boris Milosavljević , viši naučni saradnik

Boris Milosavljević je rođen u Beogradu 1967. godine. Završio je Petu beogradsku gimnaziju. Vojni rok je odslužio u Zagrebu, gde je pohađao predavanja na Filozofskom fakultetu tokom letnjeg semestra 1986. godine. Diplomirao je 1993. godine na Odeljenju za filozofiju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu (9,53) sa temom iz metodologije (hermeneutike). Završio je postdiplomske studije na Odeljenju za filozofiju Filozofskog fakulteta u Beogradu (10,00) i odbranio magistarski rad 17. 1. 2000. godine sa temom iz istorije filozofije. Doktorirao je na Fakultetu političkih nauka Univerziteta u Beogradu 23. 12. 2010. godine sa temom iz istorije političkih teorija.

Tokom osnovnih studija bio je stipendista Republičkog fonda za unapređenje naučnog i umetničkog podmlatka, a tokom postdiplomskih studija stipendista Ministarstva nauke i tehnologije. U okviru sporazuma o međuuniverzitetskoj saradnji Univerziteta u Beogradu i Novom Sadu i Univerziteta Ilinois (International Linkage Agreements between the UIC and the Universities of Belgrade and Novi Sad) bio je učesnik studijskog programa na Univerzitetu Ilinois u Čikagu (University of Illinois, Chicago) i Urbani Šampejn (University of Illinois, Urbana Champaign).

Od 1997. godine radio je kao istraživač-stipendista Ministarstva nauke i tehnologije u Institutu za filozofiju Filozofskog fakulteta u Beogradu i četiri godine držao vežbe na predmetima Istorija filozofije i Ontologija studentima I i IV godine. Od 1998. је zaposlen u Balkanološkom institutu Srpske akademije nauka i umetnosti, gde je učestvovao u radu više projekata. Objavio je Vizantijsku filozofiju u srednjovekovnoj Srbiji, knjigu Slobodan Jovanović. Teorija i više od šezdeset radova u naučnim časopisima i zbornicima iz istorije filozofije, istorije političkih teorija, istorije ideja, političke istorije, društvene istorije, metodologije, antičke, vizantijske i savremene filozofije, kao i političke i pravne filozofije, na srpskom, engleskom i ruskom jeziku.

 

 


16. april 2018.
Razgovor o knjizi „Slobodan Jovanović. Teorija“ autora Borisa Milosavljevića
Posted in Некатегоризовано
error: Content is protected !!