Koordinator grupe
Dr Željko Radinković, naučni saradnik

Rad Grupe treba da uzme u obzir da se oblasti praktične filozofije i socijalne ontologije tiču nekih temeljnih filozofskih pitanja. Praktična filozofija izučava pitanje ljudske prakse i obuhvata pre svega područja etike, filozofije prava, političke filozofije. Praktična filozofija izvorno postavlja pitanje o karakteru i smislu svrsishodnog praktičnog i političkog delanja, a time i pitanje razgraničenja spram teoretskog mišljenja. Praktična filozofija se ujedno razgraničava od teoretske filozofije i određuje posebnost svog teoretskog statusa. Novovekovno određenje određuje praktičnu filozofiju kao refleksiju onoga što treba da bude, za razliku od teoretske filozofije koja se bavi onim što jeste.

Noviji koncepti praktične filozofije se bave udelom prakse u teoriji i u žižu svojih razmatranja stavljaju odnos spoznaje i interesa, odnos spoznaje i pojedinačne ili kolektivne intencionalnosti. Pri tome se oblast refleksije prakse diferencira na pragmatične, hermeneutičke, transcendentalnofilozofske, biopolitičke i druge pristupe, ali i na sve veći broj specijalizovanih pojedinačnih disciplina.

Od posebnog interesa za rad Grupe ovde biće status primenjene etike. Ona se čvrsto oslanja na opštu etiku koja se deli na deskriptivnu, normativnu i metaetiku. Za primenjenu etiku je pre svega značajna normativna opšta etika, jer se bavi racionalnim utemeljenjem formalnog moralnog načela i njegovom orijentacionom funkcijom u ljudskom životu. Primenjena etika reaguje na potrebu delanja u pogledu na određene alternative delanja. S jedne strane, ona je sistematska primena normativno-etičkih načela na konkretne prostore delanja, dok se s druge odnosi na određena tematska područja (bioetika, medicinska etika, etika mira itd.) i potrebu za iznalaženje odgovarajućih normativnih kataloga.

Aktivnosti Grupe treba da se posvete fenomenu namenskog etičkog uspostavljanja osnovnih pravila za određena tematska i akciona polja, specijalnih pravila za pojedinačne tipove slučajeva, kao i pojedinačnih pravila za pojedinačne slučajeve. Pri tome će se voditi računa o tome da filozofska praksa shvaćena na ovaj način ima pre svega savetodavni karakter. Praktična filozofija i filozofska praksa su u prvom redu mesta izrade koncepata primenjene etike, ali i mesta samoodređenja i samorefleksije pri čemu se u određenoj situaciji nude kako formalna tako i materijalna stručna kompetentnost.

Filozofsko savetovanje je posebno interesantno ako se odnosi na kolektivne aktere i tzv. institucionalno delanje, ukoliko se pođe od toga da onaj koji dela u okviru neke legitimne institucije ne snosi odgovornost za svoje postupke u potpunosti i na isti način kao kada je reč o pojedinačnom delanju. Etičke smernice za institucionalno delanje sve se više donose u okviru tzv. etičkih komisija koje treba da su orijentisane na konsenzus i da društvu ponude racionalne argumente i moralno prihvatljiva rešenja.

Interesovanje Grupe za socijalnu ontologiju počiva upravo na sve većem značaju institucionalnog delanja za praktičnu filozofiju, a jedno od centralnih pitanja socijalne ontologije tiče se upravo statusa kolektivnih aktera i kolektivne intencionalnosti.

Socijalna ontologija se pre svega bavi studijem suštine socijalnih činjenica, odnosno ontološkim statusom ljudskih interakcija i kolektivnih aktera. Ona postavlja pitanja o specifičnosti i potrebi uvođenja posebnih ontoloških kategorija za zahvatanje socijalne stvarnosti ili o socijalnoj modifikaciji nekih temeljnih kategorija (npr. uzročnosti).

Ovde je, takođe, od centralnog značaja i pitanje o ontološkom statusu socijalnih normi i genezi njihovog važenja. Unutar socijalne ontologije ova pitanja razmatraju se u rasponu od ontološkog individualizma do ontološkog kolektivizma, odnosno od stava da individue sačinjavaju socijalnu stvarnost do stava da socijalni entiteti stvarno postoje i da suštinski prevazilaze našu individualnu stvarnost.

U kontekstu razmatranja tih alternativa posebno je značajno obratiti pažnju na analizu iskaza koji se odnose na zajedničke radnje najmanje dva subjekta tj. minimalnu zajedničku intencionalnost kao osnovnu formu zajedništva.

Osim kolektivne intencionalnosti, za status socijalnih činjenica bitni su i funkcionalna raspodela i konstitutivna pravila, a to pre svega kada su u pitanju institucionalne činjenice kao poseban deo socijalnih činjenica.

U radu Grupe biće uzeta u obzir i fenomenološka razmatranja u pogledu socijalne ontologije, a tu se pre svega misli na sistematsko uvođenje problematike tzv. transcendentalne intersubjektivnosti i problematike njenog odnosa spram transcendentalne egologije u ovo polje. Reč je o utemeljenju intersubjektivnosti na konstitutivnoj funkciji ekstramundane subjektivnosti transcendentalnog ega. Ovde je od centralnog značaja ontološki status Drugoga i pitanje da li on ipak prekoračuje granice primarne konstitutivne subjektivnosti u smislu „svesti uopšte“ ili „opšteg subjekta“ ili je bez ostatka uključen i obuhvaćen subjektivnom monadom.