Institut za filozofiju i društvenu teoriju najavljuje svoj novi Godišnji seminar za 2018/19 pod nazivom ,,Angažman i dominacija”. Ovogodišnji seminar će, poput prošlogodišnjeg posvećenog “Nasilju i kritici”, okupiti eminentne teoretičare i društvene naučnike koji su se, u različitim disciplinarnim okvirima, bavili problematikom angažmana, dominacije i njihovim pojmovnim i empirijskim međuprožimanjem – uključujući autore poput Aksela Honeta (Axel Honneth), Ha-Džun Čenga (Ha-Joon Chang), Žoslena Benoa (Jocelyn Benoist), Martina Saara (Martin Saar) i Lee Ipi (Lea Ypi).

Angažman i dominacija: Godišnji seminar Instituta za filozofiju i društvenu teoriju

,,Angažman” se često koristi kao sinonim za političke proteste, nove društvene pokrete ili građanski aktivizam. Istovremeno, angažman se može konceptualizovati kao jedan osnovni tip ljudskog delanja, čak i kao najelementarniji modus ljudske egzistencije (poput fenomenološke tradicije konceptualizovanja ljudske egzistencije kao ,,angažovanosti sa svetom”). Plodnost koncepcije angažmana leži upravo u ovom potencijalu da premosti različite nivoe apstrakcije na kojima promišljamo društvenu stvarnost – od socijalne ontologije i filozofske antropologije do studija društvenih pokreta i analize novih formi političkog delanja – i da na taj način transcendira disciplinarne granice. Svaka refleksija o ,,angažmanu”, čini se, inherentno nas upućuje na razvijanje jedne holističke perspektive spram savremene društvene stvarnosti, perspektive koja mora istovremeno da se uhvati u koštac sa čitavim nizom pitanja: na kakvu vrstu delanja se odnosi pojam angažmana; kako je moguć grupni (kolektivni) angažman u svetlu nesvodive idiosinkratičnosti pojedinaca; da li je svako angažovanje inherentno intersubjektivno, da li ono uvek ,,angažuje” verovanja, intencije ili afektivna stanja drugih pojedinaca, bilo da su oni fizički prisutni ili ne; kakav je odnos između angažmana i društvenih promena?

Ova razmatranja postepeno otvaraju čitav jedan horizont političkih i društveno-teorijskih pitanja: na primer, da li bi se angažman mogao konceptualizovati kao refleksija društvenih aktera o postojećim normama i pravilima društvenog delanja; mogu li pojedinci da reflektuju o normama delanja samo kao građani u javnoj sferi, ili mogu biti na taj način refleksivni i kao nosioci institucionalizovanih društvenih uloga (profesionalnih ili drugih); da li angažman treba da ima viziju, tj. da li su sveobuhvatne vizije dobrog društva neophodne za bilo kakav angažman, ili je dovoljno jednostavno se fokusirati na konkretne društvene probleme; da li su moguće institucije koje imaju ,,ugrađen” angažman, tj. refleksivnost o sopstvenim normama delanja; u kojoj meri angažman mora podrazumevati bilo kakav oblik nasilja; u kojoj meri je danas i dalje plodno praviti distinkcije između ,,progresivnih” ili ,,emancipatornih” oblika angažmana i onih koji su ,,reakcionarni”, ,,apologetski” ili ,,pseudo-emancipatorni”, oni koji proizvode nove oblike socijalne nepravde, isključivanja i nasilja dok targetiraju postojeće? Na svakom nivou razmišljanja o fenomenu angažmana susrećemo se tako sa nečim što se može nazvati pojmovnom ,,slikom u ogledalu” koncepcije angažmana u smislu složenosti i analitičkog potencijala: naime, sa  koncepcijom dominacije.

Dok se angažman često poistovećuje sa građanskim aktivizmom ili političkim protestima, dominacija neretko postaje sinonim za ugnjetavanje, eksploataciju ili postojanje društvenih nejednakosti. Međutim, koncepcija dominacije ima jednak potencijal kao i ,,angažman” za premošćavanje različitih nivoa apstrakcije i podsticanje holističke refleksije o društvenoj stvarnosti. Tradicija kritičke teorije u širokom smislu naročito dobro svedoči o analitičkom potencijalu ,,dominacije”: od Maksa Horkhajmera, Teodora Adorna i Valtera Benjamina do Jirgena Habermasa, Aksela Honeta i Džudit Batler, kritički teoretičari su konceptualizovali dominaciju istovremeno kao sistemsko obeležje društvene stvarnosti i kao jedan bazični aspekt samog ljudskog stanja. U okviru ovih perspektiva, ,,dominacija” premošćava jaz između makro-nivoa sistematičnih obrazaca asimetrije moći među društvenim akterima (ekonomska eksploatacija, politički autoritarizam, tehnokratija, sistematični obrasci kulturne diskriminacije) i mikro-nivoa ljudske subjektivnosti uhvaćene u mreže svakodnevnih društvenih interakcija, pošto dominacija, najšire shvaćena kao represija određenog  ljudskog potencijala (moći delanja, uma, mimezisa, potencijala socijalne slobode, itd.) igra u kritičkoj teoriji konstitutivnu ulogu u procesu društveno uslovljene formacije ljudske subjektivnosti .

U okviru Godišnjeg seminara Instituta za filozofiju i društvenu teoriju, trudićemo se da istražimo pojmovno i empirijsko međuprožimanje angažmana i dominacije. Nastojeći da iskoristimo analitički potencijal obe koncepcije za artikulaciju jedne nijansirane i višedimenzionalne analize fenomena kao što su kriza liberalne demokratije i oživljavanje političkog autoritarizma, produbljivanje društvenih nejednakosti u savremenom kapitalizmu i pojavljivanje novih oblika građanskog aktivizma i protesta, bavićemo se pitanjima poput sledećih: da li se dominacija može konceptualizovati kao neutralizacija angažmana, odnosno ljudskog kapaciteta za refleksiju o postojećim normama i pravilima društvenog delanja; šta znači biti angažovan ,,protiv dominacije”, tj. za prevazilaženje svih postojećih oblika dominacije, i može li biti kolektivnog angažmana bez nekog oblika dominacije koji bi bio konstitutivan za sam kolektiv koji se angažuje; kakav je tip ,,dodatne refleksivnosti” potreban da bi se izbegla opasnost da se određeni oblik angažmana  pretvori u reprodukciju dominacije, kako u okviru angažovanog kolektiva, tako i u široj društvenoj stvarnosti; da li bi potpuno ,,neautoritaran” angažman mogao uspešno da kritikuje i razgradi najkompleksnije oblike dominacije u savremenom kapitalizmu (one koje zahtevaju neku vrstu ,,dijagnoze” ili ,,razotkrivanja”, a time i određeni stepen epistemološke privilegovanosti samog angažovanog kolektiviteta); i da li smo danas svedoci ,,složenih” režima dominacije (Lik Boltanski), u kojima se reprodukcija institucionalizovanih oblika dominacije (sistemske asimetrije moći između društvenih aktera i represije ljudskih potencijala) odvija upravo u formi stalnog pozivanja društvenih aktera da ,,se angažuju”?

 

 

Godišnji seminar 2017/18.